Nahrawan yana daga cikin muhimman yaƙe-yaƙe na zamanin mulkin Amirul Muuminiin (Amincin Allah ya tabbata a gare shi), wanda ya faru a ranar tara ga watan Safar na shekara ta 37 bayan Hijira. Bayan abin da ya faru na sasantawa a Yaƙin Siffin, Khawarijawa, bisa wata fassara ta musamman da suka yiwa addini, sun kafirta Amirul Muuminiin (Amincin Allah ya tabbata a gare shi) da magoya bayansa, suka kuma ɗauki yaƙi da su a matsayin wajibi.
Wannan yaƙi ya nuna tsayin dakan Amirul Muuminiin (Amincin Allah ya tabbata a gare shi) a gaban ƙungiyoyin masu tsattsauran ra’ayi waɗanda, ta hanyar karkatattun fassarori na addini, suke haifar da rarrabuwar kai da fitina a cikin al’ummar Musulmi.
Samuwar Khawarijawa
Khawarijawa wata ƙungiya ce daga rundunar Amirul Muuminiin (Amincin Allah ya tabbata a gare shi) a Yaƙin Siffin, waɗanda suka zargi Jagoran Masu Taqawa da kafirci kuma suka yi masa tawaye. An kira su Khawarijawa ne saboda sun fita daga biyayyar Imam ɗin Musulmi.
Taken Khawarijawa
“Laa hukma illa lillah” shi ne taken da Khawarijawa suke furtawa. Amma Amirul Muuminiin (Amincin Allah ya tabbata a gare shi), yayin fuskantar wannan take, ya bayyana yaudararsa da karkacewarsa.
Lokacin da Amirul Mu’uminiin (Amincin Allah ya tabbata a gare shi) ya shiga Kufa, Zur’a ɗan Burj al-Ta’i da Hurqus ɗan Zuhair, waɗanda suke daga cikin Khawarijawa, suka zo wajensa suka ce: “Laa hukma illa lillah; hukunci na Allah kaɗai ne.”
Imam ya amsa da cewa: “Wannan magana ce ta gaskiya da ake nufin ɓata da ita.” (1)
Zargin Jagoran Masu Taqawa da Kafirci
Sun yi matuƙar adawa da tsarin sasantawa, kuma a martanin da suka ba wa wakilin Amirul Mu’uminiin (Amincin Allah ya tabbata a gare shi), suka zarge shi da kafirci.
Lokacin da Amirul Muuminiin (Amincin Allah ya tabbata a gare shi) ya aika Abdullah ɗan Abbas zuwa ga Khawarijawa domin ya tattauna da su, ya tambaye su: “Me ya sa ba ku yarda da Amirul Mu’uminiin (Amincin Allah ya tabbata a gare shi) ba?”
Suka amsa: “Shi Amirul Mu’uminiin ne, amma lokacin da ya amince da sasantawa a cikin addinin Allah, ya fita daga imani. Dole ne ya fara amincewa da cewa ya kafirta, sannan ya tuba, kafin mu sake komawa gare shi.”
Ibn Abbas ya ce: “Bai dace ga mumini wanda imaninsa bai gurɓata da shakka ba ya amince da kafirci.” (2)
Hasashe Kafin Yaƙi
Kafin fara yaƙin, Khawarijawa suka nufi Kogin Nahrawan. Amma Jagoran Masu Taqawa ya yi wani hasashe game da rundunar mutanen Nahrawan, kuma hasashen ya tabbata.
Lokacin da Amirul Mu’uminiin Ali (Amincin Allah ya tabbata a gare shi) ya nufi mutanen Nahrawan, ɗaya daga cikin sahabbansa wanda yake gaba-gaba ya hanzarta zuwa wajensa ya ce: “Albishir, ya Amirul Mu’uminiin!”
Imam ya tambaya: “Mene ne albishirin?”
Ya ce: “Lokacin da labarin isowarka ya kai ga mutanen nan, sun haye kogin. Albishir gare ka cewa Allah Ya mika su a hannunka.”
Imam ya tambaya: “Kai da kanka ka ga sun haye?”
Ya amsa: “Eh.” Sai Imam ya rantsar da shi sau uku, kuma a kowane lokaci ya tabbatar.
Imam ya ce: “Wallahi, ba su haye ba, kuma ba za su haye ba, domin wurin halakarsu yana nan kafin kogin. Ina rantsuwa da Wanda Ya tsaga ƙwaya kuma Ya halicci mutum, ba za su kai Athlath da Qasr Buran ba sai Allah Ya halaka su. Kuma duk wanda ya yi ƙarya, shi ne zai sha kaye.”
Sannan wani mahayi ya zo da gudu, ya maimaita abin da na farko ya faɗa, amma Imam bai kula da shi ba. Wasu mahaya ma suka zo suna faɗin irin wannan magana.
Daga nan Imam ya tashi ya juya bisa dokinsa.
Wani matashi daga cikin jama’ar ya ce: “Wallahi, zan kusance shi. Idan sun haye kogin, zan caka masa bakin wannan mashi a idonsa. Shin yana da’awar sanin gaibu ne?”
Lokacin da Amirul Muuminiin (Amincin Allah ya tabbata a gare shi) ya isa kogin, sai ya ga wata ƙungiya ta karya ƙofofin kuben takubbansu, ta sare wutsiyoyin dawakan ta, ta durƙusa, tana kuma bayyana da babbar murya cewa ta miƙa wuya ga sasantawa guda ɗaya.
Sai matashin ya sauko ya ce: “Ya Amirul Mu’uminiin (Amincin Allah ya tabbata a gare shi), a baya ina shakka a kanka, amma yanzu ina tuba zuwa ga Allah da kuma gare ka. Don Allah ka yafe mini.”
Imam ya ce: “Allah ne Yake gafarta zunubai; ka nemi gafararsa.” (3)
Jagorancin Yaƙin Nahrawan
A Yaƙin Nahrawan, Amirul Mu’uminiin (Amincin Allah ya tabbata a gare shi) bai so ya zama wanda zai fara yaƙin ba. Amma bayan da abokan gaba suka fara kai hari, sai ya umurci sahabbansa su mayar da martani, ya kuma yi hasashen nasarar ƙarshen yaƙin.
Lokacin da Amirul Muuminiin Ali (Amincin Allah ya tabbata a gare shi) ya isa Nahrawan, ya umurci rundunarsa kada su fara yaƙi sai abokan gaba sun fara kai hari. Sai wani mayaƙi daga Khawarijawa ya afka wa rundunar Amirul Muuminiin (Amincin Allah ya tabbata a gare shi), ya kashe mutum uku shahidai. A wannan lokacin, Amirul Muuminiin (Amincin Allah ya tabbata a gare shi) da kansa ya shiga fagen yaƙi ya kashe shi.
Sannan ya ce wa sahabbansa: “Yanzu ku kai hari. Wallahi, mutum goma kaɗai daga cikinku za a kashe, kuma daga cikin Khawarijawa ba fiye da mutum goma za su tsira ba.”
Da wannan umarni, sahabbansa suka kai hari suka fatattaki Khawarijawa. A wannan arangama, mutum tara daga sahabban Amirul Mu’uminiin (Amincin Allah ya tabbata a gare shi) suka rasu, kuma mutum takwas kaɗai daga Khawarijawa suka tsira. (4)
Na Makantar da Idon Fitina!
Amirul Muuminiin Ali (Amincin Allah ya tabbata a gare shi), a cikin wasu kalamansa, ya bayyana yaƙi da mutanen Nahrawan da masu Yaƙin Jamal a matsayin mataki na kawar da tushen fitina, wanda ba zai yiwu ba da ba don matakin da ya ɗauka ba.
Zirr ɗan Hubaish, wanda yana daga cikin fitattun Tabi’ai kuma daga cikin manyan sahabban Jagoran Masu Taqawa, ya ruwaito cewa Amirul Mu’uminiin Ali (Amincin Allah ya tabbata a gare shi) ya ce:
“Ni ne na kawar da tushen fitina. Da ba don ni ba, babu wanda zai yaƙi mutanen Nahrawan da masu Yaƙin Jamal. Kuma da ba na tsoron kada ku gaji, ku bar aikin, ku tsaya ga ladan kawai ba, da na sake ba ku labarin abin da Annabinku (Tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi da iyalansa) ya faɗa game da wanda ya tashi ya yaƙe su; wanda ya san ɓatarsu kuma ya san tafarkinmu shi ne tafarkin shiriya.” (5)
Shawara Game da Khawarijawa
Duk da nasarar Amirul Mu’uminiin Ali (Amincin Allah ya tabbata a gare shi), Khawarijawa sun ci gaba da kasancewa a matsayin wata ƙungiya ta siyasa, tunani da soja. Amma Jagoran Masu Taqawa ya hana Shi’a yaƙi da Khawarijawa bayansa.
Amirul Muuminiin Ali (Amincin Allah ya tabbata a gare shi) ya ce:
“Kada ku yaƙi Khawarijawa bayana, domin wanda yake neman gaskiya amma ya kuskure hanyar kaiwa gare ta ba ɗaya yake da wanda ya yi ƙoƙari domin ɓata ba kuma ya kai gare shi ba.” (6)
Majiyoyi
1- Bihar al-Anwar, juzu’i na 33, shafi na 386
2- Bihar al-Anwar, juzu’i na 33, shafi na 346
3- Bihar al-Anwar, juzu’i na 33, shafi na 346
4- Bihar al-Anwar, juzu’i na 33, shafi na 346
5- Bihar al-Anwar, juzu’i na 33, shafi na 356
6- Nahjul Balagha, juzu’i na 1, shafi na 94
